از دست دادن دندان ها | بیماری

آدم دو بار در طول زندگی خود صاحب دندون می شه. یکی در سالای ابتدایی زندگیه که دندونای شیری در دهن کودک ظاهر می شه. بعد از ۶-۷ سال دندونای شیری کم کم در فرایندی طبیعی می ریزن و دندونای دائمی در دهن کودک ظاهر می شن. از دست رفتن دندونای دائمی به معنی خالی موندن همیشگی محل شون در چاله دهن هستش.

اگه هر فردی مراقبتای ساده بهداشتی دهن و دندون رو رعایت کنه مطمئنا شانس از بین رفتن دندون هاش بسیار کاهش پیدا می کنه، اما از اونجا که این مراقبتا هیچوقت به طور کامل اجرا نمی شن، دندونا هم در خطر از دست رفتن قرار دارن.

به هر حال، دندونا به هر دلیلی که از دست برن، کارکرد و زیبایی وابسته به اونا با مشکل روبه رو می شه.

پس جانشین کردن دندونای از دست رفته چیزی واجب هستش که به وسیله پروتزهای دندانی یا همون دندونای مصنوعی صورت میگیره.

کلا واژه پروتز به هر وسیله خارجی می گن که واسه جانشین کردن بافتی از دست رفته در بدن کار گذاشته می شه. پروتزهای دندانی، وظیفه بازسازی ظاهر و کارکرد دندونای از دست رفته یا شدیدا تخریب شده رو رو دوش دارن.

مشکلات از دست رفتن دندونا

وقتی دندانی از دست میره، طبق اهمیت اون دندون، فرد با مشکلات مختلفی روبرو می شه. اولین مشکل فرد مربوط به روند جویدنه. از دست رفتن دندون به خصوص دندونای آسیاب بزرگ، جویدن رو دچار مشکل می کنه.

مشکل دیگه به هم ریختن سازماندهی دندون هاست. دندونا در مورد همدیگه و مجموعه اونا در مورد مفصل گیجگاهی فکی و عضلات جونده، ساز و کار بسیار پیچیده ای دارن که به اون(اکلوژن) میگن. هرچند این جا فرصت پرداختن به این بحث تخصصی نیس، اما به طور اختصار باید گفت از دست رفتن حتی یه دندون باعث مشکل اکلوژن می شه.

آسونترین نمونه اون از دست رفتن اولین دندون آسیاب بزرگ فک پایین به دلیل پوسیدگیه. در این حالت دو دندون بغل دستی، یعنی دومین دندون آسیای بزرگ وکوچک به طرف فضای خالی به وجود اومده به وسیله کشیده شدن آسیاب بزرگ منحرف می شن. در نتیجه تماس بین این دو دندون با دندونای فک فوقانی دچار اشکال می شه.

دندونای فوقانی هم که دندانی رو درفک پایین مقابل خود ندارن، دچار رویش زیادتر از اندازه شده و به طرف پایین حرکت می کنن. دندونای جلوتر هم به دلیل برهم خوردن تماسا با دندونای عقبی دچار درهم ریختگی می شن. در ادامه مشکلات بافتای نگهدارنده هم به مشکلات دندانی اضافه می شه که درمان همه اونا پُرهزینه و سخت هستش.

یکی از مهم ترین مشکلات به دنبال از دست رفتن دندونا و جانشین نکردن اونا، تحلیل استخون فکه. اگه فعالیت هر عضوی در بدن متوقف شه، اون عضو به مرور دچار تحلیل و فرسودگی می شه.

فعالیت فیزیولوژیک استخون فک هم به دنبال از دست رفتن دندونا دچار مشکل شده و استخون به طور برگشت ناپذیر دچار تحلیل می شه و اگرچاره ای واسه این مشکل فکر کرده نشه، امکان انجام درمانای عادی پروتز هم در آینده ممکن نیس.

مشکل دیگه مربوط به از دست رفتن دندونا، به خصوص دندونای جلویی، به هم خوردن زیبایی فرده. در این حالت، فرد حتی ممکنه در جامعه و هنگام شرکت در فعالیتای اجتماعی دچار مشکل شده و به دنبال اون با مشکلات روحی و افسردگی مواجه شه.

از دست رفتن دندونا واسه بسیاری افراد نشونه پیری و از کارافتادگیه که می تونه همراه با مشکلات روحی واسه مثل این افراد باشه. صحبت کردن هم به دنبال از دست رفتن دندونای جلویی ممکنه دچار اشکال شه.

شکلای جور واجور پروتزهای دندانی

طبق تعداد یا محل دندونای از دست رفته یا شدت تخریب دندون ها میشه از طرح درمانای متفاوتی استفاده کرد. کلا سه نوع درمان پروتز هست: متحرک، ثابت و پروتزهای متکی بر ایمپلنت.

پروتز متحرک همونجوریکه از اسمش پیداست، شامل درمان هاییه که پروتز در اون متحرک بوده و قابل خارج کردن از چاله دهانه. خود پروتزهای متحرک دو نوع هستن: کامل و پارسیل. پروتز کامل، همون دندون مصنوعی های معروفی هستن که به دنبال از دست رفتن دندونای یه یا هر دو فک ساخته می شن و بیشتر افراد سن بالا از همین دست دندونا استفاده می کنن.

اگه هم فرد تعدادی از دندونای خود رو از دست داده باشه، میشه از پروتزهای پارسیل استفاده کرد. این پروتزها که به پلاکای متحرک معروف هستن، به وسیله قلابای فلزی به دندونای باقیمونده گیر می کنن.

ایراد بسیار بزرگ پروتزهای متحرک، جدا از بحث متحرک بودن و مشکلات مربوط به اون، نبود جلوگیری از تحلیل استخون باقیمونده س. پس دیر یا زود این پروتزها گیر خود رو از دست داده و اصطلاحاَ لق می شن که نیاز به قالب گیری و اصلاح دارن. در عین حال این پروتزها نیاز به مراقبتای خاصی دارن و شبا باید حتما از دهن خارج شن.

نوع دیگری از پروتزهای متحرک که الان رواج بیشتری در کشور ما پیدا کرده (اوردنچر)است. در اوردنچر ریشه های قابل نگهداری دندونای جلویی (بیشتر دندون نیش) درمان ریشه شده و پروتز متحرک کامل، با اتصالات مخصوصی به این ریشه ها وصل می شه. حسن بزرگ این پروتزها تحلیل بسیار کمتر استخون فک و گیر بالاتر اونا در مقایسه با پروتزهای کامل عادیه.

پروتزهای ثابت (یا همون روکشای چینی) عادی ترین روش درمان در تموم دنیا واسه جانشین کردن یه یا دو دندون از دست رفته در شرایطیه که دندونای بغل دستی در دهن وجود دارن. همچین پروتز ثابت، اصلی ترین درمان واسه بازسازی دندونای تخریب شده ایه که امکان انجام درمانای عادی ترمیمی واسه شون وجود نداره.

اگه یک یا چند دندون از دست رفته باشن و دندونای بغل دستی وجود داشته باشن، میشه دندونای بغل دستی رو تراش داده و یه پل (بریج) روی این پایه های باقیمونده سوار کرد که دندون یا دندونای غایب رو جانشین می کنه.

ایراد بزرگ این درمان تراش خوردن دندونای سالمه که خیلی از بیماران به خاطر همین اونو نمی پذیرن. اما در بازسازی دندونای شدیدا تخریب شده که بیشتر اونا تحت درمان ریشه قرار گرفتن، اول هسته ای مثل شکل دندون تراش خورده روی دندون ساخته شده و بعد روکش روی این هسته سوار می شه.

سومین نوع درمانای پروتز رو ایمپلنت تشکیل میده. همونجوریکه می دونین ایمپلنت یه پایه فلزی از جنس تیتانیومه که با جراحی داخل استخون فک کاشته می شه و بعد از تشکیل استخون در دور و بر اون، پروتز روی پایه نصب می شه. این درمان دارای دو مرحله مجزای جراحی و پروتزه که در بعضی موارد به وسیله دو متخصص و در بعضی موارد به وسیله یه دندون دکتر انجام می شه.

پروتزای متکی بر ایمپلنت مثل شکلای جور واجور دیگه، پروتز ثابت یا متحرک هستن. نوع متحرک پروتزهای متکی بر ایمپلنت فقطَ شامل اوردنچره. در این حالت ۲ یا ۴ ایمپلنت در قدام فک پایین و۴ یا۶ ایمپلنت در فک بالا کار گذاشته می شه و این پایه ها مثل ریشه دندون طبیعی به پروتز وصل می شن. واسه افراد با تحلیل استخون وسیع یا آدمایی که از دید مالی توان پرداخت هزینه بالای پروتزهای ثابت ایمپلنت رو ندارن، اوردنچر درمان مطلوبیه.

در پروتز ثابت هم همون دندون روی ایمپلنت کاشته شده، بازسازی می شه و دیگه احتیاجی به تراش خوردن دندونای سالم دور و بر وجود نداره. جدا از این مزیت بزرگ، مهم ترین برتری ایمپلنت بر پروتزهای عادی، تحلیل استخوانی به مراتب پایین تریه که در طول به کار گیری ایمپلنت اتفاق می افته.

بزرگ ترین ایراد ایمپلنت شاید هزینه بالای اون باشه که در ایران بسیار پایین تر از کشورای دیگه س.

یه نکته مهم اینکه هر مریضی واسه درمان ایمپلنت مناسب نیس؛ مثلا سیگاریای قهار یا افراد گرفتار به بعضی مریضیای پیشرفته یا افراد بی توجه به بهداشت، گزینه های مناسبی واسه دریافت ایمپلنت نیستن.

 یه نکته تکراری

تموم شکلای جور واجور پروتز به مراقبتای بهداشتی حتی دقیق تر از خود دندونا احتیاج دارن. متأسفانه بعضی از مردم تصور می کنن با نصب پروتز، دیگه احتیاجی به رعایت مسائل بهداشتی دهن و دندون نیس. این طرز فکر به طور کاملَ اشتباهه. اگه هر فردی که در دهن خود پروتز داره به مسائل بهداشتی بی توجه باشه، بسیار سریع تر از چیزی که تصور می کنه، با تخریب دندونای دور و بر و زیر پروتز یا مشکلات بسیار زیاد بافت نرم و مخاط دهن روبه رو می شه.

دکتر علیرضا آشوری

*

منبع : tebyan.net

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *